Hamrohealth

एक्कासि छाती दुखे हुन सक्छ खतरा के गर्ने त्यो बेला,

फाल्गुन १८, २०७५अतुल मिश्र

काठमाडौँ — यदि तपाईंलाई एक्कासि छाती दुख्न थाले तुरुन्त एक चक्की एस्पिरिन चबाउँदै अस्पताल जानुभयो भने, हृदयाघातका कारण हुन सक्ने मृत्यु टर्न सक्छ । तपाईं छेउकालाई त्यस्तो समस्या देखिए पनि यही विधि अपनाउन सक्नुहुन्छ । तत्कालै लिन सकिएको ३०० मिलिग्रामको एउटा एस्पिरिनको सहयोगबाट करिब एक चौथाइ मृत्युलाई टार्न सकिन्छ । ‘हार्ट अट्याकको लक्षण देखिएका जोसुकैलाइै तुरुन्त एस्पिरिन खुवाएर अस्पताल लैजानु तत्काल गर्न सकिने सबैभन्दा उत्तम उपाय हो,’ मुटु रोग विशेषज्ञ डा. ओममूर्ति अनिल भन्छन्, ‘सबै प्रकारको छाती दुखाइ हार्ट अट्याक नहुने भए पनि एस्पिरिन खाँदा स्वास्थ्यलाई कुनै घाटा हुन्न, हार्ट अट्याक हुनै लागेको भए पनि ज्यान बच्न सक्छ ।’
हृदयाघात वा यसको शंका भएकाहरूले तुरुन्त एस्पिरिनको चक्की खाएर अस्पताल पुग्न थाले यसबाट हुने मृत्युदरमा निकै कमी ल्याउन सकिने दाबीसमेत गरिन्छ । ‘एस्पिरिनले धेरै फाइदा पुग्छ,’ डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘हार्ट अट्याकको लक्षण देखिनासाथ एक चक्की खाए मृत्युलाई घरमै रोक्न सकिन्छ । हार्ट अट्याक हुँदा क्लटिङ फ्याक्टरले गर्दा मुटुको रक्तनलीमा प्लेटलेट जम्न थाल्छ । तर एस्पिरिनले प्लेटेलेटलाई जम्न दिँदैन । अनि हार्ट अट्याक र स्ट्रोकको आशंकाकम हुन्छ ।’ उनका अनुसार, एक चक्की एस्पिरिन खाँदा मुटुमा रक्तसञ्चार सुचारु हुने सम्भावना ३० प्रतिशतले बढ्छ । यस्तो हुँदा बिरामीलाई अस्पताल लैजाँदा बाटैमा ‘अट्याक’ हराउनसमेत सक्छ । एस्पिरिन मेडिकलमा सजिलै पाइन्छ ।
हाम्रो मुलुकमा दिनहुँ हृदयाघात भइरहे पनि यसको यकिन तथ्यांक राख्न र यसवारे खासै बृहत् अध्ययन हुन सकेको छैन । अध्ययन नभए पनि दिनहुँ देखिने यो घटनाले अझm यो समस्यामा वृद्घि हुँदै गएको अनुमान गर्न थालिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) को अनुमान अनुसार, सन् २०१६ मा १ करोड ७९ लाख व्यक्तिको मृत्यु मुटु र रत्तनली सम्बन्धी रोगका कारण भयो । विश्वव्यापी हुने सबै खाले मृत्युको ३१ प्रतिशत हो यो । यस्तो मृत्युमध्ये ८५ प्रतिशतचाहिँ हृदयाघात र स्ट्रोकले गर्दा भएको हो ।
मुटू स्वास्थ्यको लागि सरकारको एक मात्र विशेष केन्द्रीय अस्पताल सहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रका तथ्यांकअनुसार, २०७४ साउन १ देखि २०७५ असार ३० सम्म हृदयाघात भएर केन्द्रको आकस्मिक विभागमा १ हजार ७ सय ९७ जना पुगेका थिए । यस्तै, २०७५ साउन १ देखि माघ ३० सम्म १ हजार ३८ जना हृदयाघातको उपचारका लागि इमर्जेन्सीमा पुगे ।
डा. ओममूर्तिका अनुसार, हृदयाघात भएर वा आशंकामा विभिन्न स्वास्थ्य निकाय पुग्नेहरूमध्ये औँलामा गन्न सकिनेले मात्र त्यसअघि एस्पिरिन खाने गरेका छन् । धेरैजसो व्यक्ति एस्पिरिनलाई डिस्प्रिनका रूपमा बुझ्ने गर्छन् ।
शंकाका भरमा एस्पिरिन खाँदा बेफाइदा गर्छ ?छाती दुखेका बेला हृदयाघातको आशंकामा एस्पिरिन खाएर स्वास्थ्य निकाय पुग्दा र पछि त्यो दुखाइ मुटुको समस्याका कारण नभएको पत्ता लागे पनि यो औषधिको खासै दुष्प्रभाव हुँदैन ।
‘एस्पिरिनले सामान्य व्यक्तिले पेनकिलर औषधि खाएभन्दा कम खराबी गर्छ,’ डा. ओममुर्ति भन्छन् ।
एस्पिरिनको दुष्प्रभाव भनेको, यो खाइरहे चोटपटक लागेका बेला बढी रक्तस्राव हुन सक्छ । प्लेटलेट कम झएकाहरूमा रक्तस्रावको डर हुन सक्छ । यस्तै, ग्यास्ट्रिकको समस्या देखिन सक्छ । सामान्य अवस्थामा रत्तस्राव वा रक्त विकारसँग सम्बन्धित रोग भएकालाई एस्पिरिन उपयोग गर्ने सल्लाह दिइन्न ।
के हो एस्पिरिन ?एस्पिरिनलाई ‘एसिटाइल स्यालिसाइलिक एसिड’ समेत भनिन्छ । यो चक्की सामान्य शारीरिक पीडा हटाउन, ज्वरो कम गर्न र रगत पातलो पार्नसमेत गरिन्छ ।
हृदयाघातको पूर्वसंकेत हुन्छ ?हृदयाघातको पूर्वसंकेतबारे थुप्रै दाबी गर्ने गरिए पनि हालसम्म शतप्रतिशत केसलाई समेट्ने गरी यस्तो कुनै पूर्वसंकेतबारे अनुसन्धाताहरू टुंगोमा पुग्न सकेका छैनन् । सबै हृदयाघातमा स्पष्ट पूर्वसंकेत देखिने गरेको छैन । हालसम्म विज्ञानले कसलाई हृदयाघात हुने, कसलाई नहुने भन्नेबारे पत्ता लगाउन नसकेको जनाउँदै डा. ओममूर्तिभन्छन्, ‘डाक्टरले फलानो हृदयाघातको बढी र फलानो कम जोखिममा छ मात्र भन्न सक्छन् ।’
यस्तै, एन्जियोग्राफीबाट मुटुको रक्तनलीमा अवरोधबारे जानकारी पाऊन सकिन्छ । कुनै व्यक्तिलाई मुटुको रगत नलीमा २५, अर्काको मुटुमा ६०, तेस्रो व्यत्तिको मुटुमा ७५ प्रतिशत अवरोध देखिँदा पनि पहिले कसलाई हृदयाघात हुन्छ भनेर ठोकुवा गर्न सकिन्न । हाल एन्जियोग्राफी गर्दा सामान्य देखिएकाहरूलाई ५/७ वर्षपछि पनि हृदयाघात हुन सक्छ ।
‘कोही ढुक्क हुन सकिन्न, हृदयाघात अचानक हुन्छ,’ डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘तपाईंको मुटुमा २०, ५० वा ७५ प्रतिशत अवरोध भए पनि बाँकीखुल्ला रहेको भागबाट रगत मुटुमा पुगिरहेको हुन्छ ।’
करिब ९० प्रतिशत अवरोध हुँदा मुटुमा रगत पुर्‍याउन बढी मिहिनेत गर्नुपर्छ । यसले गर्दा धड्कन बढ्छ र छाती दुख्छ । मुटुमा ९५–९९ प्रतिशत अवरोध हुँदासमेत छाती दुख्न सक्ने उल्लेख गर्दै डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘अचानक रगतको नली शतप्रतिश बन्द हुँदा हृदयाघात हुन्छ, मुटुको मांशपेसी मर्न थाल्छ अनि छाती दुख्छ ।’
एनरोबिक प्रक्रियाले गर्दा मांशपेसी मर्न लाग्दा विभिन्न रसायन निस्किएर छाती दुखाइसँगै अन्य लक्षण देखिने गर्छन् । केही दिन, साता वा महिनायता हिँड्दा, तनाव पर्दा छाती दुख्नु, त्योसँगै पसिना बग्नु, अस्वाभाविक रूपमा थकाइ लाग्नु, बिनाकारण स्वाँस्वाँ हुनु केही व्यक्तिमा हृदयाघातको पूर्व संकेत हुन सक्छन् । ४० वर्षमुनिका, हृदयाघात हुने जोखिमका कारक नभएका युवाले छाती दुख्दा हृदयाघात भयो भनेर सामान्यतः डराउनु नपर्ने उनी बताऊँछन् ।

साभार कान्तिपुर
atulmishra7@gmail.comप्रकाशित : फाल्गुन १८, २०७५ ०८:०७

अब टुंगियो समायोजन,केही दिनमै छिट्टै पत्र हातमा आउने

काठमाडौँ, १ असार । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले स्वास्थ्य समूहका कर्मचारीको समायोजन टुंग्याएको छ । सामान्यका कर्मचारीले आजै स्वास्थ्य मन्त्रालयमा पुगी समायोजनको सूची बुझाएका छन् ।

स्वास्थ्यले भोलिबाट नै कर्मचारीहरुलाई समायोजनको पत्र पठाउने बताएको छ ।

सामान्य प्रशासन मन्त्रालय अन्तरगर्तको समायोजन महाशाखाका शाखा अधिकृत राजकुमार बोहराले २७ हजार ३०३ जनाको सूची स्वास्थ्य मन्त्रालयका पुगेर बुझाएको बताए । उनले १४ हजार बढीको गुनासो प्राप्त भएपनि ७ हजार ७४० जनाको गुनासो सम्वोधन भएको बताए ।

यता स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले सामान्यबाट सूची आइसकेको भन्दै भोलिबाट नै कर्मचारीलाई पठाउने तयारी भएको बताए । उनले कम विवाद भएको समूहबाट चिठी पठाउने समेत जानकारी दिए ।

सूची सार्वजनिक नगर्ने ?
यसअघि समायोजनको सूची वेवसाइटमार्फत सार्वजनिक गरेको स्वास्थ्य तथा सामान्यले यसपटक भने सूची सार्वजनिक नगर्ने बताएको छ । प्रवक्ता श्रेष्ठले भने, ‘यो पटक सूची सार्वजनिक नगरी सम्वन्धीत व्यक्तिलाई सिधै चिठी पठाउने योजना छ ।’

यता स्वास्थ्यकर्मीका ट्रेड युनियनका नेताहरुले भने सूची सार्वजनिक गर्नुपर्ने बताएका छन् । यो खबर आजको नेपाली हेल्थमा लेखिएको छ।

एजेन्सी:कति बेला उत्तम हुन्छ सेक्स गर्न जानी राखौं।

एजेन्सी: तपाईं हप्तामा अथवा महिनामा कतिपटक यौन सम्पर्क राख्नुहुन्छ रु के यौनको फ्रिक्वेन्सी अर्थात् संख्या अनि यौनप्रतिको तपाईंको अभिरुचिमा कमी त आएको छैन ।यदि तपाईं यो कुरालाई लिएर चिन्तित हुनुहुन्छ भने तपाईंको यौन सम्पर्क राख्ने तरिका नभई समय गलत हुन सक्छ । एकपटक आफ्नो सेक्स सेड्युललाई ध्यान दिनुहोस् । तपाईंले जुन समयलाई यौन सम्पर्कको लागि उत्तम मान्नुहुन्छ, त्यो सही समय नहुन पनि सक्छ । फ्रन्टियर्स इन साइकोलोजीद्वारा गरिएको एक अध्ययनअनुसार महिला र पुरुष दुवैमा लिबिडो अर्थात् कामेच्छाको धेरै अन्तर हुन्छ । दुवै एकै समयमा यौन सम्पर्कको लागि तयार नहुन सक्छन् । महिलाहरुले साँझपख यौन सक्रियताको बढी महसूस गर्छन् भने पुरुषले बिहान । शोधमा संकलन गरिएको तथ्यांकले यस्तै देखाउँछ ।अधिकांश मानिस राति ९ बजेभन्दा पछि सुत्नुभन्दा अघि यौन सम्पर्क राख्छन् । यद्यपि, विशेषज्ञहरुका अनुसार सुत्नुभन्दा अघि यौन सम्पर्क राख्नु त्यति राम्रो होइन । दिनको समाप्तिपछि सुत्नुभन्दा अगाडि यौन सम्पर्क राख्नु सुविधाजनक हुन सक्छ । तर, डा. माइकल ब्रुअसको मतमा यो ठीक होइन । डा. माइकलका अनुसार अधिकांशले राति यौन सम्पर्क राखे पनि त्यसको सही अनुभव उनीहरुले लिन पाउँदैनन् । किनकि त्यस समय शरीर र मस्तिष्क दुवै थाकेको हुन्छ । त्यसैले यौन सम्पर्कको भरपूर आनन्द त्यस बेला लिन सकिँदैन ।डा. माइकलका अनुसार विशेष यौन अनुभूतिका लागि मर्निङ सेक्स सबैभन्दा राम्रो हुन्छ । बिहान उठेपछि महिला र पुरुष दुवैले आफूलाई ताजा महसूस गरिरहेका हुन्छन् । त्यस समय हार्मोनको सक्रियता पनि उच्च हुन्छ । बिहान यौन सम्पर्क राखेमा दिनभर ताजा अनुभूति हुने उनको भनाइ छ । दिनभर व्यस्त रहने मानिसहरुको शरीर त रातिसम्म थाकिसकेको हुन्छ नै, उनीहरुको मस्तिष्क पनि सुस्त हुन्छ । त्यसैले व्यस्त मानिसहरुको यौनप्रतिको अभिरुचि घट्दै गएको देखिन्छ । यसले यौन र दाम्पत्य जीवन नै संकटमा पर्न सक्छ । त्यसैले यो समस्याको समाधानका लागि मर्निङ सेक्स उपयुक्त हुन सक्छ ।मर्निङ सेक्स सबैको लागि सम्भव नहुन सक्छ । तथापि, आफ्नो अभिरुचिमा कुनै कमी नआओस्, र यौनको भरपूर आनन्द लिन सकियोस् भन्ने इच्छा राख्ने हो भने यो एक उपयुक्त माध्यम हुन सक्छ

स्वास्थ्यको समायोजन अब केही समयमै छिट्टै टुंगिने

काठमाडौं- स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारीको समायोजनको काम छिट्टै सकिने सम्भावना बढेर गएको छ। समायोजनका क्रममा गुनासो दर्ता गराएका १३ हजारभन्दा बढीमध्ये ७ हजार ७ सय ४० जनाको गुनासो जायज ठहर भएको छ।

संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले एक एक जनाको गुनासो केलाउँदै तयार पारेको प्रतिवेदनले उक्त संख्या देखाएको हो। यो संख्यापछि जायज ठहर भएका कर्मचारीको समायोजन छिट्टै समाधान गर्ने तर्फ काम अगाडि बढेको मन्त्रालयका एक कर्मचारीले जानकारी दिए। 

सोमबार गुनासो सुनुवाइ प्राविधिक उपसमितिले जायज ठहर भएका गुनासालाई सच्याउँदै समायोजन प्रक्रिया टुंग्याउन सामान्य प्रशासनका सचिव समक्ष सिफारिस गरेको छ। समितिको सिफारिस अनुसार काम अगाडि बढाउन सचिवले हस्ताक्षर समेत गरिसकेको मन्त्रालय स्रोत बताउँछ।

सरकारले स्वास्थ्य सेवा अन्तर्गतका २७ हजार कर्मचारीको समायोजनको सूची सार्वजनिक गरेको थियो। तर, उक्त सूचीमा धेरै समस्या आएपछि वैशाख ५ गतेसम्म गुनासो दर्ता गर्न समय दिइएको थियो। सो अवधिमा गुनासो दर्ता गरेकामध्ये जायज ठहर भएकाको समस्या समाधान गर्ने गरी काम अगाडि बढेको एक कर्मचारीले जानकारी दिए।

श्रोत: स्वास्थ्य खबर पत्रीका
 

प्यूठानमा ड्रोनमार्फत खकार संकलन लागि ‘ड्रोट्स’ परियाेजना आरम्भ

प्यूठान : प्यूठानका दुई स्थानीय तहमा नयाँ प्रविधिबाट स्वास्थ्य परीक्षणका लागि ड्रोट्स यन्त्र सञ्चालन भएको छ। प्यूठान र स्वर्गद्बारी नगरपालिकामा ड्रोट्स नेपाल परियोजना लागू भएको हो। 

नेपाल सरकार स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, स्वास्थ्य समन्वय महाशाखाका प्रमुख महेन्द्र श्रेष्ठले कार्यक्रमको उद्घाटन गरेका हुन्। प्यूठानका दुई स्थानीय तहमा पाइलट परियोजनाको रुपमा यो परियोजना सञ्चालन भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख विशाल सुवेदीले जानकारी दिए। नयाँ प्रविधिबाट क्षयरोगका विरामी पत्ता लगाउन र बिरामीलाई उचित उपचारमा ल्याई न्यूनीकरणमा सघाउ पुर्‍याउने उद्देश्यसहित नेपालमा पहिलो पटक यो पाइलट परियोजना सञ्चालन गरिएको हो।

‘नयाँ प्रविधिले दुर्गम बस्तीमा पुगेर खकार लिई विरामीलाई सहजता ल्याउने अपेक्षा छ’ प्रमुख सुवेदीले भने ‘यो प्यूठानका दुई स्थानीय तहमा परीक्षण परियोजना हो।’ गाउँ गाउँमा स्वास्थ्य स्वयंसेवीकाको माध्यमबाट विरामीको खकार संकलन गरी ड्रोनमार्फत ढुवानी गरिने छ। 

पछिल्लो समय क्षयरोगले धेरै व्यक्ति संक्रमित भएका कारण यस्को निवारण गर्न अत्यावश्यक छ। क्षयरोग परीक्षणका लागि नेपाल सरकारले चेक जाँच, औषधि उपचार र पोषण भत्ता समेत निशुल्क सेवा प्रदान गरेको छ। निशुल्क पाइने सेवा सुविधा भएका कारण यसको निवारणमा सहज हुने विश्वास लिइएको प्रमुख सुवेदीको भनाई छ। 

सन् २०५० सम्म नेपालबाट क्षयरोग अन्य गर्ने उद्देश्यसहित नेपाल सरकारले क्षयरोग विरुद्धका विविध कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, स्वास्थ्य समन्वय महाशाखाका प्रमुख श्रेष्ठले जानकारी दिए। स्थानीय भाषामा यसलाई टि.भी पनि भनिन्छ।

‘ड्रोट्स नेपाल परियोजनाले क्षयरोग नियन्त्रणका समस्या तथा चुनौतीलाई निदान गर्नेछ’ महाशाखाका प्रमुख श्रेष्ठले भने ‘भौगोलिक रुपमा विकट मानिने दुर्गम वस्तीका जनसमुदायमा यस परियोजनाले सर्वसुलभ माध्ययम बन्ने छ।’ यसकालागि स्वयंसेवीलाई गाउँगाउँ पठाइ खकारको नमुनाजम्मा गर्ने र ड्रोट्सबाट औषधि खकार ढुवानी गरी समयमै रोग पत्तालगाउन सकिने उपेक्षा गरिएको छ। 

ड्रोट्स कार्यक्रमले क्षयरोग, यसको रोगथाम र नियन्त्रण सम्बन्धी समुदायको जागरुकतामा बृद्धि गराउने, क्षयरोग पत्तालाग्ने दरमा बृद्धि, क्षयरोगको उपचार सफलता दरमा बृद्धि, क्षयरोग नियन्त्रण र व्यवस्थापनकालागि सम्बन्धित सरोकारवालाको संलग्नतामा बृद्धि गरी क्षयरोग अन्त्य गर्ने उपेक्षा राखेको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ।

गतआवमा प्यूठान जिल्लामा ३८९ जना क्षयरोगका विरामी भेटिएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमा तथ्यांक छ। यसमध्ये प्यूठान नगरपालिकामा ८१ जना र स्वर्गद्बारी नगरपालिकामा ६१ जना क्षयरोगका विरामी छन्। क्षयरोग सरुवा रोग भएकोले एकजना व्यक्तिले १० जना सम्मलाई सहज सार्ने सक्ने हुँदा एक पटक सबैले स्वास्थ्य परीक्षण गरी औषधि सेवन गर्नुपर्ने स्वास्थ्यकर्मीको भनाई छ। 

ड्रोनले के के गर्छ ? 

ड्रोट्स परियोजनामार्फत सञ्चालनमा ल्याइएको ड्रोनले प्यूठान नगरपालिका र स्वर्गद्बारी नगरपालिका भित्रका गाउँमा गइ स्वास्थ्य स्वयंसेवीकाले जम्मा गरेका खकारको ढुवानी गरी अस्पतालसम्म ल्याउने व्यवस्था रहेको छ। करिव ७ के.जी ढुवानी गर्न सक्ने यी प्रविधिले स्वास्थ्यकर्मी र ग्रामीण समुदायका बृद्धबृद्धा, असहाय लगायतलाई सहजता ल्याउने छ। यसले क्षयरोग परीक्षणमा सर्वसुलभ माध्ययम बन्ने अपेक्षा पनि गरिएको छ।

स्रोत थाहा खबर

स्वास्थ्यमा समायोजन अपडेट: आफ्नो विवरण http://samayojan.gov.np/ वेबसाईटमा हेर्न सकिने लगायत …..

धेरै लामो समय देखि समायोजन भएर पनि स्वास्थ्य तर्फका कर्मचारीहरुको गुनासो सम्बोधन गर्न माग गरेको निवेदन उपर भएको परिमाण सार्बजनिक हुन नसकेको बेला आम स्वास्थ्य कर्मीहरु बिच विभिन्न अड्कलबाजि भैरहेका छ्न !

यस बिषयमा समायोजन महाशाखा, सामान्य प्रशासन मन्त्रालय पुगेर बुझ्दा श्रोतले भन्यो लगभग सम्पुर्ण तयारी पूरा भै सकेको छ ! हिजो बाट स्वास्थ्य तर्फका सम्पुर्ण कर्मचारीहरु ले आफ्नो विवरण http://samayojan.gov.np/ मा गएर हेर्न सक्नुहुनेछ ! यदि वेबसाईट कसैको विवरण छैन भने उहाँ ब्यबस्थापन हुदैछ या गुनासो वा संसोधनमा परेको हुन सक्छ !

श्रोतले बतायो : नेपालकै निजामतीहरुको ठुलो हिस्सा समेटेको स्वास्थ्य क्षेत्रको समायोजन सक्नु, न्यायोचित ब्यबस्थापन गर्नु चुनैतीको बिषय हो ! स्वास्थ्यमा पछिल्लो चोटि देखिदै आएको तहगत विवाद र दरबन्दी सृजना लगायतका बिषयलाई लिएर दिनौ जसो स्वास्थ्य सेवाको कुनै न कुनै समुह बिज्ञापति लिएर आउने गर्छ्न ! संगै स्वास्थ्य सम्बद्ध ट्रेड युनियनहरु त कहिले माननीयहरु कै साथ दवाव दिन उपस्थित हुने गरेको पनि श्रोतले जानकारी दियो !

श्रोत भन्छ : स्वास्थ्य तर्फको समायोजन अब क्रमशः पहिला गुनासो सम्बोधन, संसोधित समायोजनको लिस्ट सार्बजनिक र पछि समायोजनको पत्र क्रमशः १० औं हुँदै सहायक स्तर सम्म आउने तयारी रहेको बताएको छ !

साभार

बालबालिकालाई उमेर समूह अनुसार थप खाना कसरी खुवाउने हरेक आमाबुवाहरूले जान्नै पर्ने तरिका।

बालबालिकालाई उमेर समूह अनुसार पुरक वा थप खाना खुवाउने तरिका

६देखि९ महिना सम्मको बालबालिकालाई आमाको दुधको साथै दिनमा ३ पटक पुरक खाना खुवाउनु पर्छ । खाना सुरु गर्दा २देखि ३ चम्चाबाट शुरु गर्नुपर्छ बिस्तारै एक पटकमा १ चिया गिलास बराबर सम्मको खाना खुवाउनु पर्छ ।

९ देखि १२ महिनाको बालबालिकालाई आमाको दुधको साथै दिनमा ३ पटक पुरक खाना र एकपटक खाजा खुवाउनु पर्छ। हरेक पटकमा १ चिया गिलास (१२५ मि.लि)बराबर सम्मको खाना खुवाउनु पर्छ ।

१२ देखि २४ महिनाको बालबालिकालाई आमाको दुधको साथ साथै दिनमा ३ पटक पुरक खाना र २ पटक खाजा खुवाउनु पर्छ। हरेक पटकमा २ चिया गिलास (२५० मि.लि)बराबर सम्मको खाना खुवाउनु पर्छ ।

@ बालबालिकालाई खुवाउने खाना बाक्लो र राम्ररी मिचेर नरम बनाएको हुनुपर्छ ।

@बालबालिकालाई खाना खुवाउन सुरु गर्दा सजिलैसँग खान नमान्ने हुन सक्छन तेसैले उनिहरुको तोकिएको मात्रा पूरा खुवाउनको लागि परिवरको सम्पुर्ण सदस्यहरुको सहयोगमा बालबालिकालाई खेलाएर डुलाएर घुमाएर फकाएर धैर्यतापुर्वक खाना खुवाउनु पर्दछ ।

स्वास्थ्य चौकीको कर्मचारी आवास भवन निर्माण सम्झौता भएको ४ वर्षपछि निर्माण कार्य सम्पन्न भइ उद्घाटन तथा हस्तान्तरण।

वागमती गाउँपालिका वडा नं ६ , आश्राङ मा अवस्थित आश्राङ स्वास्थ्य चौकीमा नवनिर्मित २ परिवार अनमी आवास भवनको हस्तान्तरण तथा उद्घाटन कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ।

वागमती गाउँपालिका वडा नं ६ , आश्राङ मा अवस्थित आश्राङ स्वास्थ्य चौकीमा नवनिर्मित २ परिवार अनमी आवास भवनको हस्तान्तरण तथा उद्घाटन कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ।

मिति २०७१/६/३० मा निर्माण सम्झौता भएको भवनको ठेक्का शान्ति देवि ब्रह्मायणी ज्वाइन्ट भेन्चर ले लिएको थियो। उक्त निर्माण कम्पनीले सो भवनको काम समयमा सम्पन्न गर्न नसकेर केहि समय निर्माण कार्य ठप्प रहेको र हाल आएर २०७५ माघ देखी अर्को तेस्रो निर्माण व्यवसायी सानोकान्छा लोप्चन (प्रेम लामा) लाइ जिम्मा दिइएको कुरा शहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर लीला खतिवडा ले बताउनुभयो ।

आज सम्पन्न भवन हन्तान्तरण तथा उद्घाटन कार्यक्रमको सन्चालन आश्राङ स्वास्थ्य चौकी प्रमुख अरविन्द कुमार शाहीले गर्नुभएको थियो भने कार्यक्रममा शहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर लीला खतिवडा, वागमती गाउँपालिका स्वास्थ्य संयोजक राजकुमार सापकोटा, बागमती गा.पा.-६ नम्बर वडाध्यक्ष लाल बहादुर भोम्जन, निर्माण व्यवसायी लगायत स्वास्थ्य संस्था सन्चालन तथा व्यवस्थापन समितीका पदाधिकारीहरु, ९ वटै वडाका महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाहरु र आश्राङवासीहरु को उपस्थिति रहेको थियो ।
नवनिर्मित भवनको उद्घाटन आश्राङ स्वास्थ्य चौकी सन्चालन तथा व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष लाल बहादुर भोम्जनले गर्नुभएको थियो।साथै कार्यक्रममा भवन निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निर्वाह गर्ने शहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग, निर्माण कम्पनी र निर्माण व्यवसायी लाइ स्वास्थ्य चौकी सन्चालन तथा व्यवस्थापन समितिले सम्मान पत्र समेत प्रदान गरेको थियो ।


स्वास्थ्य सेवामा नयाँ चमत्कार प्युठानमा एसीयामै पहिलो ड्रोट्स परियोजना सूरु हुदै ।

प्यूठान । प्यूठानको दुई वटा नगरपालिकामा एसीयामै पहिलो पटक ड्रोट्स नेपाल परियोजना सञ्चालनहुने भएको छ ।
प्यूठान नगरपालिका र स्वर्गद्धारी नगरपालिकामा ड्रोट्स नेपाल परियोजना सञ्चालन हुने भएको हो ।

स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई नयाँ प्रविधिबाट क्षयरोगकाविरामीहरु पत्तालगाउन र बिरामीहरुलाई उचितउपचारमा ल्याई क्षयरोग न्यूनिकरणमा सहयोग पुग्ने उदेश्यले एसीयामै पहिलो पटक प्यूठानबाट उक्त परियोजना सुरु भएको जिल्ला जनस्वास्थ्य प्रमुख विशाल सुवेदीले जानकारी दिए ।

‘यो एक प्रायोगिक पाईलट कार्यक्रम हो ।’ सुवेदीले भने–‘यो मेसिनले दुर्गम बस्तीका स्वास्थ्य चौकीमापुगेर जम्मा भएका खकारहरु ल्याएर आउने गर्छ ।’स्वयम सेवीकाहरुले गाउँ बस्तीमा पुगेर विरामी संकलन गर्ने र ड्रोट्सले ढुवानी मात्र गर्ने बताउदै अन्य भ्रममान पर्न आग्रह समेत गरेका छन् ।

महिला पुरुष बालबालिका लगायत जुनसुकै उमेर समुहका व्यक्तिहरुलाई पनि क्षयरोग हुने भएको यसरोगको चेकजाँच देखि औषधीउपचार र पोषण भत्ता समेत नेपाल सरकारले निशुल्क सेवाप्रदान गरेका हुंदा सबैजनाले आफ्नो स्वास्थ्य परिक्षण गर्न सुझावदिएका छन् ।

सन् २०५० सम्म नेपालकाट क्षयरोग अन्त्य गर्ने उदेश्य अनुरुप नेपाल सरकारले कार्य अगाडी बढाएको सुवेदीले बताए । नेपालको सिंगो जनसख्यामध्ये आधा मानिस थोरै धेरै क्षयरोग (टिभी) को संक्रक्रमणमा परेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको उनले बताए ।

गत आ.व.मा प्यूठान जिल्लामा ३ सय ८९ जना क्षयरोगका विरामी भेटिएको सुवादीले जनाकारी दिए । यसमध्ये प्यूठान नगरपालिकामा ८१ जना र स्वर्गद्धारी नगरपालिकामा ६१ जनाक्षयरोगकाविरामी छन् । क्षयरोग सरुवा रोग भएकोले एक जनाव्यक्तिले १० जना सम्मलाई सहज सार्ने सक्ने हुदाँ एक पटक सबैले स्वास्थ्य परिक्षण गरी औषधी सेवन गर्नु पर्ने उनलको भनाइ छ ।

प्यूठान जिल्लामा यस कार्यक्रममार्फत आधुनिक प्रविधिहरुको प्रयोग गरी क्षयरोगलाई निर्मुलीकरण गर्ने श्रदा आचार्यले बताए । क्षयरोगका विरामीहरु लगायत सबै समुदायमा क्षयरोग बारे शिक्षाप्रदान गर्ने र धेरै भन्दा धेरै विरामी पत्ता लगाइ उपचारका माध्यमबाट क्षयरोग निदान गर्न यस परियोजनाले सहयोग गर्ने उनले बताइन ।

ड्रोट्सबाट क्षयरोगलाई निदानपार्ने अपेक्षा
ड्रोट्स नेपाल परियोजना सञ्चालनले क्षयरोग नियन्त्रणका चुनौतीहरुलाई समाधान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । भौगलिक विकटताका कारण दुर्गम वस्तीका क्षयरोग विरामीहरु स्वास्थ्य सस्ंथानआउने, समय खर्चिलो हुने, बृद्धवृद्धाहरु हिड्न नसक्ने जस्ता समस्याभएकोले उपचारमा कठिनाइ देखिएको छ ।

यसकालागि स्वयमसेवीहरुलाई गाउँगाउँ पठाइ खकारको नमुनाजम्मा गर्ने र ड्रोट्सबाट औषधीखकार ढुवानी गरी समयमै रोग पत्ता लगाउन सकिने उपेक्षा गरिएको छ ।

ड्रोट्स कार्यक्रमले क्षयरोग, यसको रोगथाम र नियन्त्रण सम्बन्धि समुदायको जागरुपतामा बृद्धि गराउने, क्षयरोग पत्तालाग्ने दरमा बृद्धि, क्षयरोगको उपचार सफलता दरमा बृद्धि, क्षयरोग नियन्त्रण र व्यवस्थापनकालागि सम्बन्धित सरोकार वालाहरुको संलग्नतामा बृद्धि गरी क्षयरोग अन्त्य गर्ने उपेक्षा राखेको जिल्लाजनस्वास्थ्यकार्यलयले जनाएको छ ।

प्यूठान नगरपालिकाका नगरप्रमुख अर्जुन कुमार कक्षपतिको अध्यक्षतामा भएको ड्रोट्स नेपाल परियोजना अभिमुखकरणमा १० वटै वडाका वडा अध्यक्ष, स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षाकर्मी लगायतको उपस्थिित रहेको थियो ।आकासमा उडेर मेसिनभएकोले सुरक्षामाअलिचुनौतीहुने हुदा सम्पूर्ण जिल्लावासीलाई यसबारे तुरुन्तै जनाकारी गराउनु पर्ने सहभागीहरुले सुझावदिएका छन् ।
मन्त्रीले ड्रोट्सको उद्घाटन गर्ने
सामाजिकविकास मन्त्री सुर्दशन बरालले आइतबार अर्थात यही १९ गते प्यूठानबाटै ड्रोटस परियोजनको उद्घान गर्ने कार्यक्रम रहेको जिल्लाजनस्वास्थ्यअधिकृत विशाल सुवेदीले जानकारी दिए ।

नेपालमै पहिलो पटक भित्रिएको आधुनिकप्रविधिले भएको यसको बारे सवैजना नौलो नै भएकाले नगरवासी र जिल्लावासी सवैलाई जानकारी गराउनु पर्ने उनले बताए ।

स्रोत: अखबार खबर

चुरोट तथा सुर्तीजन्य पदार्थले कसरी फोक्सोमा असर गर्छ? यसले कसरी लिन्छ मान्छेको ज्यान?

आज विश्व धूमपान रहित दिवस। हरेक वर्ष विश्वर ३१ मे का दिन विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ यो दिवस मनाइन्छ। यो वर्ष दिवसका लागि ‘सुर्ती र फोक्सो स्वास्थ्य’ भन्ने नारा रहेको छ। यो नाराले सुर्तीजन्य पदार्थले कसरी फोक्सोमा हानि गर्छ र यसले अरु विभिन्न केके रोगहरु निमत्याउँछ भन्ने कुरामा केन्द्रित रहेको छ।

नेपालमा बढी मात्रामा सुर्तीजन्य पदार्थ जस्तै चुरोट, पान, गुट्खा, पराग, बिँडी, हुक्का आदिहरु सेवन गरिन्छ। त्यसको सेवनले फोक्सोमा धेरै समस्या पार्छ। यसले  क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ पल्मनरी डिजिज(सिओपिडी), आज्मा, क्षयरोग आदिको पनि जोखिम गराउँछ। 

धूमपानले शरीरको सबै अंगतिर असर गर्छ तर मुख्यतः असर गर्ने भनेको फोक्सोतिर हो। यसले स्नायुप्रणालीमा असर गर्छ। हृदयघात निम्त्याउन सक्छ। रगतमा ल्युकेमियाको समस्या, हड्डीको विकासमा पनि असर पर्छ। मांसपेशी सुक्दै जाने, थकान महसुस हुने, कमजोरी हुने आदि असर पार्छ। यसले मुख स्वास्थ्यमा पनि असर पार्न सक्छ। दाँत कमजोर हुनुका साथै गिजामा पनि समस्या ल्याउन सक्छ। धूमपानले हृदयघात, स्ट्रोक र मुटुको रोग २ देखि ४ गुणासम्म बढाउँछ। त्यसैगरी उच्च रक्तचाप र मधुमेह पनि बढाउँछ। त्यसैगरी बाथ र मोतियाविन्दुको समस्या पनि ल्याउन सक्छ। 

धूमपानले क्षयरोग गराउँछ। क्षयरोगले फोक्सोको कोष, तन्तुहरुमा असर गर्छ। त्यसका साथै फोक्सोको क्षमतामा असर गर्दिन्छ। क्षयरोग भएका बिरामीहरुले धूमपान गरिराखेमा फोक्सोको क्षमतामा ह्रास आउनुका साथै दोब्बर गतिमा जोखिम बढ्ने सम्भावना हुन्छ।

धूमपानले क्षयरोगको बिरामीलाई श्वासप्रश्वास बन्द गराइदिन्छ। त्यसले गर्दा फोक्सोको क्षमतामा ह्रास आउने, फोक्सोमा रहेको विभिन्न जीवाणुलाई आक्रमण गर्ने, निमोनिया हुने हुन्छ। यदि धूमपान नछोडे मृत्यु हुन सक्छ। संसारको एक चौथाइ भागमा सुषुप्त अवस्थामा रहेको क्षयरोग धूमपान गरिरहेका व्यक्तिलाई सक्रिय क्षयरोग देखिन सक्छ। 

बच्चाहरुमा पनि धूमपानको असर उत्तिकै पर्ने हुन्छ। 

धूमपान गरिरहेका व्यक्तिको नजिक बसेमा पनि धुवाँ धेरै लिइरहेको हुन्छ मान्छे। परिवारमा ठूलाबडाले धूमपान गर्दा बालबालिकाहरुलाई धुवाँले असर गरिरहेको हुन्छ नै बच्चाहरुले खान सिक्ने पनि हुन्छन्। सानैदेखि त्यसको प्रत्यक्ष सम्पर्क रहिरने बच्चामा शारीरिक विकासमा समस्या हुने, श्वासपश्वासको संक्रमण हुने, निमोनिया, ब्रोन्किाइटिस, आज्मा लगायतका समस्या देखिन्छन्। बाल्यवस्थामा धूमपानसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने बच्चालाई ४५ उमेरदेखि सिओपिडी देखिन सक्छ। 

त्यसैगरी धूमपान गर्ने गर्भवती महिला तथा धूमपान गर्ने व्यक्तिको नजिक रहँदा पनि उनीहरुलाई असर पर्दछ। गर्भमा विकास भइरहेको भ्रुणमा फोक्सोको विकासमा अवरोध पुग्न सक्छ। साथै मिस्क्यारिज हुने सम्भावना बढाउने र महिना नपुग्दै जन्मिने पनि हुन सक्छ। जन्मिने त्यस्ता बच्चामा निमोनिया, आज्मा, देखिन्छ नै तिनीहरुमा ठूलो भएपछि सिओपिडी जस्ता दीर्घखालका दम खोकीहरु लाग्न सक्छ। 

धूमपानमा ७ सय प्रकारको हानिकारिक रसायन हुन्छन् जसमा ६९ प्रकारका क्यान्सर जन्य रसायन नै छन्। धूमपानको धुवाँले वायु प्रदूषणलाई बढावा दिन्छ। त्यसैगरी धूमपानको धुँवा जब हावामा जान्छ त्यो ५ घन्टा सम्म रहिरहन्छ, उडिरहेको हुन्छ। मान्छेले सास लिरहँदा मानिसको फोक्सोमा सिधै जान्छ। यसले गर्दा पनि क्यान्सर अनि अन्य श्वासप्रश्वासको रोग बढाइरहेको छ। जुन नसर्ने रोगका प्रमुख कारणहरु बनिरहेका छन्। 

विश्व स्वास्थ्य संगठनको पछिल्लो अध्ययनका अनुसार सूर्तीजन्य पदार्थ तथा धूमपानले ४ सेकेन्डमा एक जनाको मृत्यु गराउँछ। धूमपानका कारण विश्वभर वार्षिक ८० लाख मानिसको मृत्यु हुने गरेको तथ्यांकले देखाएको छ। सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोकबाट १० लाख मानिसको हरेक वर्ष मृत्यु हुने गरेको छ। त्यसैगरी धूमपान नगर्ने भन्दा धूमपान गर्ने व्यक्तिलमा फोक्सोको क्यान्सर २२ गुणाले बढी रहेको छ। 

नेपालमा यकिन तथ्यांक नभए पनि विभिन्न अध्ययनका अनुसार २५ देखि ३० हजार व्यक्ति विभिन्न सुर्तीजन्य पदार्थबाट बर्सेनि मृत्युको सिकार भइरहेका छन्। नेपालमा क्यान्सरले मृत्यु हुनेमा फोक्सोको क्यान्सर पहिलो नम्बरमा आउँछ। 

खोकी लाग्ने, साँस फेर्न गाह्रो हुने, अत्यधिक छाती दुख्ने, रगत खोक्ने आदि भयो भने फोक्सोमा समस्या आएको मान्नुपर्छ। त्रिवि शिक्षण अस्तपालमा आउने दीर्घ खालका दम, खोकी, आज्मा, निमोनिया, साधारण रुघाखोकी बढी आउँछन्। 

मंगलबार र बिहीबार ओपिडी छ। सम्बन्धित दिन २ सयको हाराहारीमा बिरामीहरु आउँछन्। जसमध्ये २ सय धूमपानकै समस्याबाट पीडित भएर आएका हुन्छन्। इमरजेन्सीबाट भर्ना हुनेमा धेरै जसो सिओपिडीकै छन्। भर्ना हुनेमा ८० देखि ९० प्रतिशत धूमपानकै बिरामी छन्। 

अहिले नेपालमा १२–१३ वर्ष उमेरबाट स्कुल देखि कलेजका विद्यार्थीहरुमा ‘स्मोकिङ ह्याबिट’ बढेको छ। उनीहरुलाई धूमपान गरेको १० देखि २५ वर्षपछि असर गर्छ। 

कसैले धूमपान छोड्न चाहिरहेको छ भने आजै छोड्नुस्। बिस्तारै छोड्छु भन्यो भने त्यो सकिँदैन। कसैकसैमा मैले चुरोट एकैचोटि छोड्यो भने मृत्यु हुने भन्ने गलत धारणा बोकेको भेटाएको छु तर त्यो होइन चुरोट छोडेपछि केही दिन गाह्रो हुन्छ तर त्यो गाह्रोपन दुई हप्तामा हराएर जान्छ। निद्रा नलागेर धूमपान गरेको, साथीहरुको लहैलहैमा, देखासिकी गरेर खाएको भन्छन्। धूमपान छोड्ने इच्छा छ भने पहिला सुरुमा छोड्ने दृढ इच्छाशक्ति हुनुपर्‍यो। चपाउने बानी छ भने ल्वांग, सकुमेल चपाउन सकिन्छ।  

नेपालमा पहिले निकोटिन रिप्लेसमेन्ट थेरापी थियो तर सायद अहिले छैन। धूमपान छोड्नको लागि चुइगम, स्प्रे, ट्याबलेट आदि आउँथ्यो। 

धूमपानले सबैभन्दा भयानक रुप लिने भने फोक्सोको क्यान्सर नै हो। क्यान्सरको लक्षण लिएर आउने धेरै जसो अन्तिम स्टेजका मात्र छन्। एक या दुई स्टेजमा आए अपरशेन गरेर निको बनाउन सकिन्छ। धूमपान गरिरहेका व्यक्तिले धूमपान छोडेमा उसको आयु १० वर्ष बाँच्न सक्छ।  

सरकारले सुर्तीजन्य पदार्थमा करहरु बढाउने, सार्वजनिक स्थलमा धूमपान गर्न नपाउने, मानिसहरुमा जनचेतना बढाउने, मासमिडियाबाट जनचेतना फैलाउने, स्वास्थ्य शिक्षा दिने, धूमपान विक्रि,वितरण र किनबेचमा कडाइ गर्ने आदि कुरामा ध्यान दिइयो भने धेरै मानिसहरुको मृत्युको मुखबाट बच्न सक्छन्। 

प्रमुख रुपमा त सुर्तीजन्य पदार्थहरु लिँदै नलिने। त्यसैगरी आफ्नो साथीभाइ, परिवारले खान्छन् भने खान नदिने वा नजिक नबस्ने गर्नुपर्छ। श्वासप्रश्वासमा ध्यान दिन स्वच्छ वातावरण रोज्ने, उच्च प्रोटिन डाइटहरु खाने, पोषणयुक्त खाना खानुपर्दछ। धूमपान छोडेमा फोक्सोको क्यान्सरबाट धेरै हदसम्म बच्न सकिन्छ। 

– पल्मोनरी एवं क्रिटिकल केयरका विशेषज्ञ डा बम त्रिवि शिक्षण अस्पतालका उपप्राध्यापक हुन्

(बुनु थारुसँगको कुराकानीमा आधारित)

Source:swsthyakhabar.com